به گزارش تجارت آسان؛ سال‌هاست که صنعت هواپیمایی ایران با محدودیت خرید هواپیما، تأمین قطعات و دریافت خدمات فنی مواجه است؛ اما تحریم‌های اخیر، چالش دیگری را در برابر ایرلاین‌های ایرانی قرار داده‌اند: محدودیت دسترسی به خدمات فرودگاهی و سوخت‌رسانی در مقاصد خارجی. مسئله‌ای که این بار نه‌فقط هواپیما، بلکه امکان ادامه فعالیت برخی مسیرهای بین‌المللی را هدف قرار داده است. با این حال، شاهرخ ظهراب‌زاده معتقد است اثر عملی محدودیت‌های جدید تاکنون کمتر از آن چیزی بوده که تصور می‌شد. او در گفت‌وگو با «تجارت آسان» از اهمیت اقتصادی پروازهای چین، مسیرهای جایگزین و نقش ناوگان پهن‌پیکر در حفظ ارتباط هوایی ایران با جهان می‌گوید؛ ناوگانی که در شرایط محدودیت خدمات خارجی، اهمیتی فراتر از ظرفیت جابه‌جایی مسافر پیدا کرده است.

محدودیت‌های جدید چه تغییری در نقشه پروازهای خارجی ایران ایجاد کرده‌اند؟

تجارت آسان: با تشدید محدودیت‌های خدمات فرودگاهی و سوخت‌رسانی به ایرلاین‌های ایرانی، این نگرانی مطرح شده که شبکه پروازهای بین‌المللی کشور به‌تدریج کوچک‌تر شود. کدام مسیرها تاکنون تحت تأثیر قرار گرفته‌اند و شرکت‌های هواپیمایی چه گزینه‌هایی برای حفظ ارتباط با مقاصد خارجی دارند؟

ظهراب‌زاده: آنچه تاکنون اتفاق افتاده، قطع کامل پروازهای شرکت‌های ایرانی به امارات، عمان، هند و گرجستان است. پروازهای عراق نیز ابتدا به‌طور کامل متوقف شد، اما خبری منتشر شده که براساس آن قرار است این پروازها ظرف ۲۴ ساعت آینده دوباره برقرار شوند.

در مقابل، پروازهای ترکیه برای پنج شرکت هواپیمایی ایرانی، با ارائه خدمات زمینی از سوی یک شرکت جدید، همچنان برقرار است. پروازهای ارمنستان، تاجیکستان، افغانستان و پاکستان نیز ادامه دارند. در مسیرهای دورتر، پروازهای چین، تایلند و ویتنام برقرار هستند و پروازهای مسکو و سن‌پترزبورگ نیز انجام می‌شوند.

بنابراین، اگر مجموعه مسیرهای بین‌المللی را در نظر بگیریم، به نظر می‌رسد محدودیت‌های جدید تاکنون اثر عملی بسیار گسترده‌ای نداشته‌اند. البته نباید همه مسیرهای متوقف‌شده را از نظر اهمیت اقتصادی و نقش آنها در شبکه پروازی یکسان دانست.

دبی از دست رفته؛ مسیرهای جایگزین چه ظرفیت‌هایی دارند؟

تجارت آسان: در میان مقاصدی که پرواز به آنها متوقف شده، دبی یکی از مهم‌ترین نقاط اتصال مسافران ایرانی به شبکه پروازهای بین‌المللی بوده است. آیا مسیرهای جایگزین می‌توانند این خلأ را جبران کنند؟

ظهراب‌زاده: دبی به‌عنوان یکی از نقاط اتصال پروازی، به‌ویژه برای مسافرانی که قصد سفر به استرالیا را دارند، مورد استفاده قرار می‌گرفت. اکنون می‌توان این ارتباط را از طریق تایلند یا شهرهای چین جایگزین کرد.

البته موضوع برای افرادی که در امارات کسب‌وکار دارند، متفاوت است. این افراد به ارتباط هوایی با امارات نیاز دارند و در شرایط فعلی، مسیرهای جایگزین آنها می‌تواند از طریق ترکیه یا پاکستان باشد.

در مجموع، بعید می‌دانم سایر مسیرهایی که اکنون برقرار هستند با مشکل مشابهی مواجه شوند. تصور من این است که تحریم‌های جدید آمریکا احتمالاً در همین سطح باقی می‌مانند و سایر کشورها همکاری گسترده‌ای با این محدودیت‌ها نخواهند داشت.

چرا حفظ پروازهای چین برای اقتصاد ایران اهمیت ویژه‌ای دارد؟

تجارت آسان: اگر محدودیت‌های خدمات فرودگاهی گسترش پیدا کند، حفظ کدام مسیر خارجی از نظر اقتصادی اهمیت بیشتری خواهد داشت؟ آیا برای پروازهای راهبردی مانند چین، مسیرهای جایگزین قابل اتکایی وجود دارد؟

ظهراب‌زاده: از نظر اثرگذاری اقتصادی، مهم‌ترین پروازها برای ایران، پروازهای چین هستند. حتی اگر کشورهای واقع در مسیر این پروازها محدودیت‌هایی ایجاد کنند، می‌توان به‌عنوان یک راهکار اضطراری، پروازها را از طریق روسیه انجام داد.

با توجه به وضعیت حقوقی دریای خزر، بعید می‌دانم آذربایجان و ترکمنستان بتوانند دسترسی ایران به روسیه را از مسیر خزر محدود کنند. در حال حاضر نیز پروازهای ماهان به شانگهای و پکن از مسیر دریای خزر و قزاقستان انجام می‌شود.

بنابراین، حتی اگر محدودیت‌های بیشتری ایجاد شود، همچنان می‌توان برای حفظ این ارتباط مهم اقتصادی به مسیرهای جایگزین فکر کرد.

ناوگان دوربرد؛ مزیتی که در شرایط تحریم اهمیت بیشتری پیدا می‌کند

تجارت آسان: با محدودتر شدن دسترسی ایرلاین‌های ایرانی به خدمات فرودگاهی در برخی کشورها، آیا برخورداری از هواپیماهای پهن‌پیکر و دوربرد می‌تواند به یک مزیت راهبردی برای حفظ پروازهای بین‌المللی تبدیل شود؟

ظهراب‌زاده: اتفاقاً در چنین شرایطی اهمیت این هواپیماها بیشتر مشخص می‌شود. شرکت هواپیمایی ماهان که بیش از سایر شرکت‌های ایرانی تحت فشار تحریم قرار گرفته، در سال‌های اخیر موفق‌ترین ایرلاین ایرانی در واردات هواپیماهای پهن‌پیکر و دوربرد بوده است.

پیش از برجام، ماهان چندین فروند ایرباس A340 سری ۳۰۰ و ۶۰۰ وارد کشور کرد. پس از برهم خوردن برجام نیز تعدادی دیگر از این هواپیماها را به ناوگان خود اضافه کرد. سال گذشته نیز پنج فروند بوئینگ ۷۷۷ وارد کرد که یک فروند آنها در جنگ ۴۰روزه از بین رفت و اکنون سه فروند فعال هستند.

در شرایطی مانند محدودیت‌های فعلی، همین هواپیماهای دوربرد می‌توانند با انجام پروازهای طولانی، ارتباط هوایی ایران با مقاصد خارجی را حفظ کنند.

ماهان و ایران‌ایر چه ظرفیتی برای حفظ ارتباط هوایی کشور دارند؟

تجارت آسان: در کنار ماهان، سایر شرکت‌های هواپیمایی ایرانی چه ظرفیتی در بخش ناوگان دوربرد دارند؟

ظهراب‌زاده: به‌جز ماهان، ایران‌ایر چهار فروند ایرباس A330-200 در اختیار دارد. دو فروند از این هواپیماها در دوره برجام به‌صورت نو وارد کشور شدند و دو فروند دیگر کمتر از دو سال پیش به ناوگان این شرکت اضافه شدند.

شرکت هواپیمایی آسمان نیز چند سال پیش یک فروند ایرباس A340 وارد کرد که اکنون برای جابه‌جایی مقامات در اختیار دولت قرار گرفته است.

نکته قابل‌توجه این است که ماهان با وجود بیشترین فشار تحریمی، در سال‌های اخیر موفق‌ترین شرکت ایرانی در زمینه خرید هواپیما و حفظ پروازهای خارجی بوده است. این تجربه نشان می‌دهد که حتی در شرایط محدودیت نیز می‌توان برای ادامه فعالیت هوانوردی امیدوار بود.

البته این موضوع به هیچ عنوان به معنای آن نیست که تحریم را برای صنعت هواپیمایی یک نعمت بدانیم. تحریم‌ها مشکلات بسیار زیادی برای حمل‌ونقل هوایی ایران ایجاد کرده‌اند، اما تلاش متخصصان و مسئولان این صنعت باعث شده که چراغ پروازهای خارجی کشور همچنان روشن بماند.