به گزارش تجارت آسان، یکی از مسائلی که در حوزه انرژی و بخش های مختلف آن باید مورد توجه قرار بگیرد، حوادث طبیعی و تغییرات شدید آب و هوایی است که سیاستگذاران این حوزه را ملزم به پیشبنی این اتفاقات و کاهش خطرات و تاثیرات منفی آن بر جریان انرژی می کند. یکی از این راهکارها تنوع بخشی به سبد انرژی کشور از طریق به کارگیری منابع مختلف تامین انرژی است.

تزریق ۱۰۰ مگاوات برق از پروژه فتوولتائیک مامبا (Maamba) به شبکه سراسری زامبیا در سپتامبر ۲۰۲۶، نمونه‌ای از مدیریت بحران برای کاهش تاثیرات منفی تغییرات آب و هوایی است.

زامبیا: اقدام سریع در واکنش به شوک اقلیمی

آنطور که لوزاکا تایمز گزارش داده، زامبیا در آستانه پدیده ال‌نینو با افت شدید سطح آب مخزن سد کاریبا مواجه شده است. این دریاچه با تراز ۴۸۱.۱۵ متر، تنها ۴۰.۴۴ درصد از حجم آب مفید خود برای تولید برق را در اختیار دارد. از آنجا که بیش از نیمی از توان شبکه ۳۵۰۰ مگاواتی این کشور به سدهای بزرگ وابسته است، لوزاکا تنوع‌بخشی سبد انرژی  را در دستور کار قرار داده است.

پروژه ۱۰۰ مگاواتی مامبا با سرمایه‌گذاری ۹۰ میلیون دلاری، کنسرسیومی میان شرکت دولتی زامبیا (ZCCM-IH با ۳۵ درصد سهم) و شرکت هندی ناوا گلوبال (۶۵ درصد سهم) است.

این نیروگاه با عقد قرارداد خرید تضمینی ۲۰ ساله (PPA) با شرکت دولتی برق زامبیا (ZESCO) ظرفیت نصب‌شده خورشیدی این کشور را از مرز ۸۴۱ مگاوات عبور داده و با پیش‌بینی اتصال ۱۵۹ مگاوات دیگر تا دسامبر ۲۰۲۶، به‌سرعت در حال پر کردن خلأ تولید برق نیروگاه‌های آبی است.

ایران: ناترازی فزاینده در سایه تمرکز بر سوخت‌های فسیلی

در سوی مقابل، شبکه سراسری ایران وابستگی بیش از ۹۰ درصدی به نیروگاه‌های حرارتی و گاز طبیعی دارد.

طبق گزارش از داده‌های سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا)، کل ظرفیت تجدیدپذیرهای کشور تا پایان آبان ۱۴۰۴ حدود ۳۱۶۵ مگاوات ثبت شد که از این میزان، سهم فتوولتائیک ۲۶۳۴ مگاوات بود.

این رقم تنها حدود ۳.۲ درصد از کل ظرفیت اسمی شبکه برق نزدیک به ۹۸ هزار مگاواتی کشور را پوشش می‌دهد. سهمی که با وجود اعلام اهداف بلندپروازانه برای جهش تا ۱۱ هزار مگاوات، همچنان با تأخیر در تخصیص منابع ارزی و بازپرداخت مطالبات سرمایه‌گذاران مواجه است.

راه‌اندازی پروژه‌های بزرگ صنعتی همچون نیروگاه خورشیدی ۱۲۰ مگاواتی فولاد مبارکه و واحدهای جدید صنعتی، هرچند نشان‌دهنده ورود صنایع به خودتأمینی انرژی است، اما هنوز تا رسیدن به نقطه مطلوب راه زیادی دارد.

مقایسه تطبیقی و نتیجه‌گیری تحلیلی

نگاه مقایسه‌ای نشان می‌دهد که زامبیا با اقتصادی به‌مراتب کوچک‌تر (تولید ناخالص داخلی زیر ۳۰ میلیارد دلار) توانسته است با تعریف چارچوب‌های شفاف مالی، تضمین قراردادهای PPA و شراکت ۶۵ درصدی با شرکت‌های بین‌المللی، ظرفیت خورشیدی خود را در نسبت با اوج بار ۲۸۰۰ مگاواتی کشور به بیش از ۳۰ درصد برساند. این سرعت در تصمیم‌گیری، خطر فروپاشی شبکه ناشی از خشکسالی مخازن برق‌آبی را به‌طور مؤثری مهار کرده است.

در مقابل، ایران علی‌رغم برخورداری از بیش از ۳۰۰ روز آفتابی در سال، همچنان به دلیل مسائلی مانند قیمت‌گذاری دستوری برق، فرسودگی خطوط انتقال و عدم تسویه به‌موقع با بخش خصوصی گرفتار است. تا زمانی که بازدهی اقتصادی پروژه‌های تجدیدپذیر با مسائلی مانند نقدشوندگی ناپایدار باشد، تنوع‌بخشی به سبد انرژی ایران به کندی پیش خواهد رفت و چرخه ناترازی میان تابستان (کسری برق) و زمستان (کسری گاز) همچنان ادامه خواهد داشت.