به گزارش تجارت آسان، روابط تجاری و اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و ترکمنستان به عنوان دو همسایه شمالی و جنوبی دریای خزر، همواره بر پایه مؤلفه‌های راهبردی اقتصادی نظیر ترانزیت، صادرات کالاهای غیرنفتی و بیتشر از همه همکاری‌های انرژی استوار بوده است.

با این همه و با توجه به ظرفیت بالای رشد روابط اقتصادی بین دو کشور به نظر می‌رسد که این موضوع کمتر مورد توجه سیاست‌گذاران اقتصادی قرار گرفته است.

ترکمنستان به دلیل نوعی سیاست‌گذاری سنتی در حوزه سیاست خارجی و رویکرد محافظه‌کارانه اقتصادی که نوعی انزواطلبی اقتصادی را برای این کشور به همراه داشته، بازاری با استانداردهای خاص خود برای صادرکنندگان ایرانی محسوب می‌شود.

براساس آمار گمرک، عمده صادرات ایران به این کشور شامل مصالح ساختمانی، محصولات پتروشیمی، مواد غذایی، تجهیزات فنی و مهندسی و اقلام کشاورزی است. در مقابل، واردات از ترکمنستان غالباً به اقلام محدودی نظیر پنبه، برخی مواد اولیه و محصولات شیمیایی اختصاص دارد. اگرچه مرزهای مشترک طولانی و پایانه‌های مرزی نظیر باجگیران، سرخس و لطف‌آباد جایگاه خوبی برای تردد ناوگان حمل‌ونقل فراهم کرده‌اند، اما موانع تعرفه‌ای، پیچیدگی‌های اداری و نوسانات نرخ ارز همواره از چالش‌های اصلی بازرگانان دو طرف بوده است.

بر اساس آخرین داده‌های آماری رسمی و گزارش‌های منتشرشده از سوی گمرک جمهوری اسلامی ایران و وزارت راه و شهرسازی، حجم مبادلات تجاری میان ایران و ترکمنستان با رشد و تحرکی قابل‌توجه همراه بوده است. تازه‌ترین آمار گمرکی حاکی از آن است که ارزش صادرات غیرنفتی ایران به ترکمنستان تنها در ۹ ماهه نخست سال ۱۴۰۴ به رقم ۴۹۵ میلیون دلار رسیده که نشان‌دهنده رونق مراودات کالایی در گذرگاه‌های مرزی دو کشور است. همچنین بر اساس گزارش‌های پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، حجم کل مبادلات تجاری دوجانبه در پی توافقات جدید اقتصادی و توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل به مرز ۶۰۰ میلیون دلار نزدیک شده است.

با این همه تجارت بین دوکشور در حوزه انرژی از اهمیت زیادی برخوردار بود و به نوعی بخش انرژی همواره حیاتی‌ترین کانال پیونددهنده اقتصاد ایران و ترکمنستان است. موضوع سوآپ گاز ترکمنستان به کشورهای ثالث از مسیر ایران، پتانسیل ژئواکونومیک بالایی برای تهران ایجاد کرده است. در سال‌های گذشته، توافق‌های سه‌جانبه‌ای میان ایران، ترکمنستان و آذربایجان برای سوآپ سالانه حدود ۱.۵ تا ۲ میلیارد مترمکعب گاز اجرایی شد که بخشی از آن صرف تأمین نیاز مناطق شمالی و شمال‌شرقی ایران شد.

علاوه بر این، تحولات تازه در حوزه انرژی منطقه نشان می‌دهد که طرح‌های ترانزیت گاز ترکمنستان از مسیر ایران به بازارهای غربی و ترکیه (مطرح‌شده در اوایل سال ۲۰۲۵) می‌تواند نقش ایران را به عنوان کریدور امن انرژی تثبیت کند. گزارش‌های نهادهای تخصصی حوزه انرژی حاکی از آن است که زیرساخت‌های خطوط لوله انتقال گاز ایران با ظرفیت‌های بالقوه خود این آمادگی را دارند تا در صورت توافق‌های فنی و تجاری پایدار، حجم بیشتری از گاز ترکمنستان را جابه‌جا کنند، هرچند تحقق کامل این پروژه‌ها به میزان سرمایه‌گذاری مشترک و تضمین‌های بلندمدت بستگی دارد.

ترکمنستان دروازه طلایی ایران برای ورود به بازار آسیای مرکزی و چین به شمار می‌رود و در مقابل، ایران کوتاه‌ترین و امن‌ترین مسیر دسترسی ترکمنستان به آب‌های آزاد خلیج فارس و دریای عمان است. توسعه کریدورهای ترانزیتی شمال-جنوب و شرق-غرب نیازمند هماهنگی بیشتر در نرخ عوارض جاده‌ای، تسهیل صدور روادید برای رانندگان ترانزیت و برطرف کردن موانع مرزی است.

چشم‌انداز روابط تجاری ایران و ترکمنستان با وجود اشتراکات فرهنگی و مرزهای امن، پتانسیل بسیار بالاتری از وضعیت کنونی دارد. فعال‌سازی کامل ظرفیت‌های دیپلماسی انرژی، رفع موانع گمرکی، و تسهیل مراادلات بانکی و تهاتری می‌تواند حجم تجارت دوجانبه را به ارقام بالاتری ارتقا دهد و دو کشور را در برابر تکانه‌های تحریم و نوسانات اقتصادی منطقه‌ای مصون‌تر سازد.