به گزارش تجارت آسان، بر اساس آمارهای گمرکی، حجم کل مبادلات تجاری دو کشور طی سال‌های اخیر با نوسان همراه بوده است. براساس گزارش‌های منتشرشده، در سال میلادی ۲۰۲۵ ارزش کل تجارت دوجانبه بین تهران و باکو به حدود ۶۴۴ میلیون دلار رسید که سهم عمده آن یعنی نزدیک به ۶۲۴ میلیون دلار مربوط به صادرات ایران به آذربایجان و سهم واردات تنها حدود ۲۰ میلیون دلار بوده است.

فعالان اقتصادی و مقامات اتاق بازرگانی معتقدند با توجه به هدف‌گذاری‌های انجام‌شده برای تحقق مبادلات چند میلیارد دلاری، این ارقام بسیار ناچیز و در صورت رفع موانع ساختاری، امکان جهش چندبرابری وجود دارد. جمهوری آذربایجان به عنوان دروازه ورود ایران به بازار قفقاز و روسیه نقش کلیدی ایفا می‌کند. مهم‌ترین پتانسیل‌های همکاری دوجانبه شامل موارد زیر است:

کریدور شمال – جنوب: تکمیل طرح‌های ترانزیتی از جمله راه‌آهن رشت–آستارا می‌تواند حجم ترانزیت کالا را به شدت افزایش دهد.

بازسازی قره‌باغ: شرکت‌های ایرانی در زمینه خدمات فنی و مهندسی، ساخت‌وساز، مصالح ساختمانی و پروژه‌های عمرانی مزیت رقابتی بالایی برای حضور در بازسازی مناطق آزادشده دارند.

انرژی و کشاورزی: همکاری در زمینه سوآپ انرژی، صادرات محصولات کشاورزی و مواد غذایی از دیگر محورهای پرظرفیت است. با وجود پتانسیل‌های یادشده، موانع جدی بر سر راه تجار دو کشور قرار دارد. موانع بانکی و دشواری در تبادلات ارزی، بالا بودن تعرفه‌های گمرکی، تشریفات دست‌وپاگیر اداری و محدودیت در صدور روادید تجاری از جمله مشکلات دیرینه است.

علاوه بر این، گلوگاه‌های مرزی مانند پایانه آستارا و جلفا با چالش‌های ترانزیتی روبه‌رو هستند. به عنوان مثال، اگرچه روزانه صدها کامیون از مرز آستارا تردد می‌کنند، اما محدودیت‌های سهمیه ورود ناوگان و بروکراسی سنگین گمرکی موجب معطلی طولانی‌مدت رانندگان و تجار می‌شود. همچنین مسائل مرتبط با سهمیه ناوگان ترانزیتی و هماهنگی‌های بازرسی مرزی از دیگر مواردی بوده که نیازمند دیپلماسی فعال اقتصادی است.

توسعه مناسبات تجاری ایران و جمهوری آذربایجان بیش از هر چیز به اراده سیاسی دو کشور برای رفع موانع گمرکی، راه‌اندازی سامانه‌های پرداخت بانکی دوجانبه و تسریع در پروژه‌های زیرساختی وابسته است. تا زمانی که این ساختارها اصلاح نشوند، تجارت بین دو کشور در سطح فعلی باقی خواهد ماند.