بازار جهانی نفت در آستانه زمستان با حاشیه امنی شکننده روبهروست. ویتول هشدار میدهد تداوم جریان نفت و فرآورده از خاورمیانه مانع شکلگیری یک شوک قیمتی بزرگ شده، اما اکنون بحران از کمبود نفت خام فراتر رفته و به پالایش و کشتیرانی رسیده است؛ جایی که هر اختلال تازه میتواند دوباره قیمتها را شعلهور کند.
اظهارات راسل هاردی، مدیرعامل شرکت تجاری ویتول، تصویر مهمی از شکنندگی بازار جهانی انرژی در آستانه زمستان ارائه میدهد. به گفته او، طی ۷ تا ۱۰ روز گذشته روزانه حدود ۱۲ میلیون بشکه نفت خام و ۲ میلیون بشکه فرآوردههای نفتی از خاورمیانه خارج شده؛ جریانی که در شرایط فعلی، نقش مهمی در حفظ تعادل عرضه و تقاضای جهانی دارد.
اهمیت این ارقام فقط در حجم بالای صادرات خاورمیانه نیست. مسئله اصلی آن است که بازار در شرایطی به زمستان نزدیک میشود که به گفته هاردی، سطح ذخایر در غرب بهشدت کاهش یافته و حاشیه امن بازار محدود شده است. او معتقد است بدون تداوم جریان روزانه ۱۰ تا ۱۴ میلیون بشکهای از منطقه، حتی سناریوی جهش قیمت نفت تا محدوده ۲۰۰ دلار در هر بشکه نیز میتوانست مطرح شود.
اما هشدار مهمتر مدیرعامل ویتول، تغییر ماهیت بحران است. بازار انرژی ابتدا با نگرانی درباره دسترسی به نفت خام روبهرو بود؛ سپس فشار به بازار فرآوردههای نفتی منتقل شد و اکنون حلقه سوم یعنی کشتیرانی و حملونقل دریایی به یکی از نقاط حساس زنجیره تبدیل شده است. افزایش هزینه حمل به این معناست که حتی وجود نفت در مبدأ، لزوماً به معنای دسترسی ارزان و مطمئن مصرفکننده نهایی به انرژی نیست.
همزمان، آسیب به بخشی از زیرساختهای پالایشی روسیه و اختلال چندماهه در فعالیت پالایشی خاورمیانه، ریسک کمبود فرآوردهها را به فصل سرد منتقل کرده است. بنابراین مسئله زمستان پیشرو فقط «چند بشکه نفت در بازار وجود دارد» نیست؛ بلکه سؤال مهمتر این است که چه میزان از این نفت قابلیت پالایش، حمل و تحویل بهموقع به بازارهای مصرف را دارد.
از این منظر، بازار جهانی انرژی وارد مرحلهای شده که در آن «امنیت مسیر عرضه» تقریباً به اندازه «حجم عرضه» اهمیت پیدا کرده است. اگر جریان صادرات خاورمیانه با اختلال جدی مواجه شود، اثر آن میتواند ابتدا در نرخ کرایه نفتکشها و حاشیه سود پالایشگاهها ظاهر شود و سپس خود را در قیمت فرآوردهها و نهایتاً نفت خام نشان دهد. پیام اظهارات هاردی روشن است: حاشیه امنیت بازار انرژی کاهش یافته و خاورمیانه بار دیگر به متغیر تعیینکننده تعادل نفت در آستانه زمستان تبدیل شده است.