به گزارش تجارت آسان، تنگه هرمز به عنوان یکی از کلیدی‌ترین گذرگاه آبی انرژی در جهان، نقشی حیاتی در پایداری جریان نفت و گاز ایفا می‌کند. بر اساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، این آبراه استراتژیک در شرایط عادی روزانه شاهد ترانزیت حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی بود که معادل یک‌چهارم تجارت دریایی نفت جهان و نزدیک به ۲۰ درصد از کل مصرف جهانی مایعات نفتی محسوب می‌شود.

علاوه بر این، حدود ۱۹ درصد از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) از جمله صادرات عمده قطر و امارات از این معبر عبور می‌کند. هرگونه تنش یا اختلال در این حوزه، به سرعت به بازارهای جهانی انرژی و زنجیره‌های تأمین سرایت می‌کند.

توقف تجارت در هرمز

تحولات ژئوپلیتیک و امنیتی اخیر، تنگه هرمز را با فشارهای کم‌سابقه‌ای مواجه کرده است. بررسی گزارش‌های مؤسسات مانیتورینگ لجستیک بین‌المللی (پلتفرم استریتس‌لایو) نشان می‌دهد که جریان کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها به‌شدت محدود شده و شاخص‌های ریسک عملیاتی در بالاترین سطوح قرار دارند.

هزینه‌های بیمه ریسک جنگ (War-risk insurance) برای نفتکش‌ها رشد چندبرابری را تجربه کرده و ده‌ها باشگاه پوشش مسئولیت، محدودیت‌های جدی را اعمال کرده‌اند.

آمار تردد شناورهای تجاری در مقایسه با میانگین‌های پیش از بحران کاهش چشمگیری داشته است؛ هرچند بخشی از این جابجایی‌ها به صورت پنهان یا با خاموش کردن سیستم‌های شناسایی انجام می‌شود، اما حجم کل صادرات هیدروکربنی منطقه آسیب جدی دیده است.

برآوردهای فعالان بازار و مدل‌های پیش‌بینی نشان می‌دهد که احتمال بازگشت سریع به شرایط عادی کشتیرانی در کوتاه‌مدت بسیار محدود ارزیابی می‌شود و فعالان اقتصادی همچنان با احتیاط شدید عمل می‌کنند.

اگرچه کشورهای حاشیه خلیج فارس برای کاهش اتکا به تنگه هرمز اقدام به احداث و توسعه خطوط لوله زمینی کرده‌اند (مانند خط لوله شرق-غرب عربستان به سمت دریای سرخ و خط لوله حبشان-فجیره در امارات)، اما ظرفیت این تاسیسات پاسخگوی تخلیه کامل حجم عظیمی از صادرات منطقه نیست.

بر اساس تحلیل‌های منتشر شده توسط موسسه استیمسون (Stimson Center)، سهم قابل‌توجهی از صادرات نفت و فرآورده‌ها کماکان وابستگی مطلق به عبور از تنگه هرمز دارد و از کار افتادن موقت برخی خطوط لوله زمینی در اثر حوادث امنیتی، شکنندگی زنجیره تأمین را دوچندان کرده است.

بازگشایی تنگه هرمز؟

موضع‌گیری‌های اخیر مقامات و ارزیابی‌های کارشناسی نشان می‌دهد که بازگشایی پایدار تنگه هرمز به تحقق چند پیش‌شرط کلیدی وابسته است: ایجاد سازوکارهای مطمئن برای تضمین امنیت ناوبری تجاری و کاهش تنش‌های نظامی میان بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای. هرگونه سناریوی بازگشایی کامل مستقیماً به حل‌وفصل بن‌بست‌های تحریمی و بازگشت شرکت‌های بیمه بزرگ بین‌المللی به بازار خلیج فارس پیوند خورده است.

تداوم محدودیت‌ها در تنگه هرمز، اقتصاد و تجارت خارجی ایران را با چالش‌های ساختاری مواجه ساخته است. با توجه به سهم بالای صادرات نفت و فرآورده‌های پتروشیمی در تراز تجاری کشور، اخلال در این مسیر جریان ورودی ارز را تحت فشار قرار می‌دهد. تحمیل هزینه‌های گزاف لجستیک دریایی، ضرورت تغییر پرچم شناورها و استفاده از روش‌های جایگزین برای صادرات و واردات، قیمت تمام‌شده کالاها را افزایش داده و رقابت‌پذیری تجاری را تضعیف می‌کند. تنش‌ها تأثیر مستقیمی بر هزینه‌های تأمین کالاهای اساسی، مواد اولیه و تجهیزات صنعتی دارد و مدیریت بازار داخلی را پیچیده‌تر می‌سازد.

تنگه هرمز شریان حیاتی اقتصاد کلان و تجارت خارجی ایران است و خروج از شرایط فعلی مستقیماً به فروکش کردن تنش‌های ژئوپلیتیک، دستیابی به ترتیبات امنیتی پایدار و عادی‌سازی مناسبات تجاری و بیمه‌ای بین‌المللی بستگی دارد. تا زمان رفع ریسک‌های سیستماتیک، اقتصاد کشور ناچار به زیست در محیطی با سطح بالای عدم‌قطعیت خواهد بود.