به گزارش تجارت آسان، روابط اقتصادی و تجاری میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری ارمنستان به عنوان یکی از دروازه‌های حیاتی ورود ایران به بازار اتحادیه اقتصادی اوراسیا، از ابعاد راهبردی برجسته‌ای برخوردار و در سال‌های اخیر روند رو به رشدی را تجربه کرده است.

بر اساس آخرین داده‌های گمرکی و رسمی، حجم کل تبادلات تجاری دو کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۷۳۷ میلیون دلار ثبت شد و این روند در سال ۲۰۲۵ با رسیدن ارزش کل تجارت دوجانبه به حدود ۷۶۸ میلیون دلار استمرار یافت.

ارمنستان شریک تجاری مهمی برای ایران در قفقاز جنوبی محسوب می‌شود. ارزیابی آمارهای رسمی منتشرشده نشان می‌دهد که حجم مبادلات تجاری دو کشور تنها در هفت‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶ به بیش از ۴۳۷.۷ میلیون دلار رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل از آن با رشد ۶.۱ درصدی همراه بوده است.

در این میان، سهم صادرات ایران به ارمنستان رقمی معادل ۳۸۵ میلیون دلار (با رشد ۷.۵ درصدی) گزارش شده، در حالی که گمرک ارمنستان واردات از ایران را ۳۹۴ میلیون دلار ثبت و حجم صادرات ارمنستان به ایران نیز ۴۳.۷ میلیون دلار بوده است که این اختلاف ۹ میلیون دلاری میان آمارهای گمرکی دو کشور ناشی از تفاوت در روش‌های ثبت آماری، زمان‌بندی ترخیص یا هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه است.

در زمینه انرژی، همکاری‌های دو کشور بر اساس قرارداد بلندمدت تهاتر گاز در برابر برق جریان دارد که بر اساس آن به ازای هر مترمکعب گاز طبیعی تحویلی ایران، مقدار مشخصی برق به شبکه ایران بازگردانده می‌شود؛ به طوری که ارمنستان تنها در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ بالغ بر ۲۲۸ میلیون مترمکعب گاز طبیعی از ایران وارد کرده که ارزش گمرکی آن ۳۸.۳ میلیون دلار برآورد شده است، و توسعه این همکاری‌ها بر پایه تفاهم‌نامه‌های توسعه‌ای برای افزایش حجم تبادلات انرژی تا دو برابر در دستور کار قرار دارد.

موقعیت ژئوپلیتیک ارمنستان و نقش پایانه مرزی نوردوز به عنوان تنها گذرگاه زمینی مشترک، کریدور ترانزیتی امنی برای اتصال ایران به گرجستان، دریای سیاه و بازارهای اروپایی فراهم کرده است.

حضور شرکت‌های مهندسی و پیمانکاری ایرانی در پروژه‌های زیرساختی ارمنستان از جمله ساخت و توسعه کریدور جاده‌ای شمال-جنوب (که از مگری در مرز ایران تا باورا در مرز گرجستان امتداد دارد)، اهمیت این مسیر را دوچندان کرده است.

عضویت ارمنستان در اتحادیه اقتصادی اوراسیا، مزیت‌های تعرفه‌ای و گمرکی مناسبی برای صادرکنندگان ایرانی ایجاد کرده و توافق اخیر دو کشور بر سر اجرایی‌سازی «کریدور سبز گمرکی» برای تبادل پیشاپیش الکترونیکی داده‌ها و تسهیل تردد فعالان مجاز اقتصادی، بستر مناسبی برای روان‌سازی تشریفات گمرکی فراهم ساخته است که ظرفیت اساسی عبور کامیون‌ها را تا سطوح بالایی هدف‌گذاری می‌کند.

با وجود این نقاط قوت، روابط تجاری دو کشور با چالش‌ها و نقاط ضعفی نیز مواجه است. از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به عدم توازن شدید در تراز تجاری و سنگینی کفه ترازو به سمت صادرات یک‌طرفه کالا از ایران، موانع جدی بانکی و تسویه‌های ارزی ناشی از تحریم‌های بین‌المللی علیه شبکه بانکی ایران، و ناکافی بودن برخی زیرساخت‌های حمل‌ونقلی و لجستیکی در مسیرهای کوهستانی ارمنستان اشاره کرد.

با این حال، دورنمای همکاری‌های اقتصادی دو کشور با تکیه بر اسناد بالادستی، توسعه خطوط انتقال انرژی و تلاش مشترک برای رفع موانع گمرکی روشن ارزیابی می‌شود و فعال‌سازی کامل ظرفیت‌های دوجانبه می‌تواند به توسعه پایدار مناسبات بینجامد.