۱۵ آبان ۱۴۰۵
۱۵ آبان ۱۴۰۵ 
میلیاردها دلار منابع ارزی برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در نظر گرفته شده، اما هنوز تصویر شفافی از میزان ارز پرداخت‌شده، تجهیزات واردشده و تعهدات انجام‌نشده وجود ندارد. تجارت آسان در گزارشی تحلیلی، خواستار شفاف‌سازی ساتبا و بانک مرکزی درباره سرنوشت این منابع و دریافت‌کنندگان ارز شده است.
به گزارش تجارت آسان؛ توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در ایران طی دو سال گذشته با تخصیص منابع قابل‌توجه ارزی همراه بوده است. منابعی که قرار بود به واردات تجهیزات، تکمیل پروژه‌ها و افزایش ظرفیت تولید برق منجر شود. اما، ابهام درباره میزان ارز پرداخت‌شده، عملکرد دریافت‌کنندگان و حجم واقعی تجهیزات وارداتی، اکنون به یکی از پرسش‌های مهم این صنعت تبدیل شده است. پرسش اصلی این است: از منابع ارزی اختصاص‌یافته به واردات تجهیزات خورشیدی، چه میزان واقعاً به ورود کالا و احداث نیروگاه منجر شده و سرنوشت تعهدات انجام‌نشده چیست؟
بر اساس اعلام بانک مرکزی در مهر ۱۴۰۴، تأمین ارز پنل‌های خورشیدی از ابتدای آن سال تا ۲۱ مهر از ۸۲۳ میلیون دلار فراتر رفته بود. در ادامه، کمیسیون اصل ۹۰ مجلس نیز از تخصیص بیش از ۱.۴ میلیارد دلار برای واردات پنل‌های خورشیدی در سال ۱۴۰۴ خبر داد و خواستار ارائه گزارش تفصیلی درباره تأمین نهایی این منابع شد.
این ارقام، هرچند نشان‌دهنده حجم قابل‌توجه منابع ارزی درگیر در توسعه انرژی خورشیدی است، اما به‌تنهایی مشخص نمی‌کند چه میزان ارز به واردکنندگان پرداخت شده و چه مقدار کالا در مقابل آن وارد کشور شده است.
در همین حال، ارقامی تا سطح چهار میلیارد دلار نیز درباره منابع ارزی مرتبط با توسعه انرژی خورشیدی مطرح می‌شود. رقمی که برای ارزیابی آن ابتدا باید روشن شود چه میزان مربوط به تسهیلات و تعهدات تأمین مالی، چه میزان تخصیص ارز و چه میزان پرداخت قطعی به واردکنندگان بوده است.
اهمیت موضوع زمانی بیشتر می‌شود که ادعاهایی درباره دریافت ارز و واردنشدن تجهیزات متناظر مطرح شده است. از جمله در ماه‌های گذشته، گزارش‌هایی درباره ۷۰۰ میلیون یورو ارز مرتبط با واردات پنل‌های خورشیدی منتشر شد. موضوعی که رئیس ساتبا در واکنش به آن، ارتباط ادعای مطرح‌شده با منابع صندوق توسعه ملی را رد کرد. اما، این توضیح به‌تنهایی جایگزین بررسی جامع عملکرد تمام دریافت‌کنندگان ارز نیست.
باید میان تأخیر قانونی در واردات، مشکلات ثبت سفارش، توقف کالا در گمرک و احتمال تخلف ارزی تفاوت قائل شد. اما چنانچه مشخص شود اشخاص یا شرکت‌هایی ارز دریافت کرده‌اند و بدون توجیه قانونی و در مهلت مقرر تعهدات وارداتی خود را انجام نداده‌اند، موضوع نیازمند رسیدگی دقیق دستگاه‌های نظارتی خواهد بود.
رئیس ساتبا پیش‌تر در گفت‌وگو با روزنامه شرق اعلام کرده بود روند تخصیص ارز از اواسط سال ۱۴۰۳ بررسی می‌شود تا مشخص شود منابع به چه گروه‌هایی اختصاص یافته و تجهیزات وارداتی تا چه اندازه به احداث نیروگاه منجر شده‌اند. اکنون انتظار می‌رود نتیجه این بررسی به‌صورت عمومی منتشر شود.
ساتبا باید روشن کند چه تعداد شرکت با معرفی یا تأیید این سازمان وارد فرایند دریافت ارز شده‌اند، میزان ارز تأمین‌شده برای آنها چقدر بوده و وضعیت اجرای تعهداتشان چگونه است. بانک مرکزی و وزارت صمت نیز باید اطلاعات مربوط به پرداخت ارز، ثبت سفارش و رفع تعهدات وارداتی را ارائه کنند.
موضوع تنها حسابرسی چند میلیارد دلار منابع ارزی نیست. در شرایطی که بسیاری از سرمایه‌گذاران واقعی صنعت خورشیدی همچنان با دشواری تأمین ارز و واردات تجهیزات مواجه‌اند، نبود اطلاعات شفاف درباره عملکرد دریافت‌کنندگان منابع می‌تواند اعتماد به سازوکار حمایت از این صنعت را تضعیف کند.
انتشار گزارش تطبیقی تخصیص ارز، پرداخت قطعی، واردات ثبت‌شده در گمرک و ظرفیت نیروگاهی احداث‌شده، می‌تواند هم ابهامات موجود را برطرف کند و هم زمینه شناسایی تخلفات احتمالی را فراهم آورد.
در نهایت اینکه پرسش تجارت آسان از ساتبا روشن است: منابع ارزی تخصیص‌یافته به تجهیزات خورشیدی دقیقاً به چه کسانی رسیده، چه میزان از تعهدات آنها اجرا شده و برای موارد احتمالی عدم ایفای تعهد چه اقدامی صورت گرفته است؟
