به گزارش تجارت آسان، تازه‌ترین آمار ارائه‌شده در گزارش مشاغل خورشیدی اتحادیه اروپا ۲۰۲۶ منتشرشده توسط انجمن سولارپاوراروپا (SolarPower Europe) نشان می‌دهد بخش‌های خورشیدی و ذخیره‌سازی باتری در اروپا طی سال ۲۰۲۵ از مجموع ۹۸۲ هزار شغل پشتیبانی کرده‌اند.

این رقم شامل ۸۷۴ هزار فرصت شغلی در بخش خورشیدی و ۱۰۸ هزار شغل در حوزه ذخیره‌سازی است. هم‌زمان، در ایران رسیدن ظرفیت اسمی تجدیدپذیرها به مرز ۶,۰۰۰ مگاوات، پتانسیل اشتغال‌زایی این حوزه را وارد فاز جدیدی کرده است. با این حال، مقایسه سازوکار بازار کار دو جغرافیا نشان می‌دهد که شکاف عمیقی میان ایجاد ظرفیت فیزیکی نیروگاهی و خلق مشاغل پایدار و ارزش‌آفرین وجود دارد.

کالبدشکافی بازار کار اروپا: اتکا به نصب و ظهور ذخیره‌سازی

بر اساس داده‌های سولارپاور اروپا،نرخ اشتغال در حوزه خورشیدی در سال ۲۰۲۵ با وجود نوسانات بازار، رشد ۱ درصدی را ثبت کرد که دو برابر نرخ رشد کل اقتصاد اتحادیه اروپا بود. این دستاورد حاصل عبور حجم نصب سالانه از پیش‌بینی‌ها و ثبت رکورد ۶۹ گیگاوات نیروگاه جدید است.

ستون فقرات اشتغال خورشیدی قاره سبز را استقرار و نصب ذخیره‌سازها تشکیل می‌دهد که ۸۵ درصد کل مشاغل را دربرمی‌گیرد، در حالی که بهره‌برداری و نگهداری سهمی ۹ درصدی و ساخت تجهیزات سهمی ۴ درصدی دارند.

از سوی دیگر، بخش ذخیره‌سازی باتری با رشد ۱۲ برابری ظرفیت طی ۴ سال و رسیدن به ۸۰ گیگاوات‌ساعت، ۱۰۸ هزار موقعیت شغلی فعال ایجاد کرده است. آلمان با ۱۶۵ هزار، اسپانیا با ۱۶۴ هزار و ایتالیا با ۸۵ هزار شغل، کانون‌های اصلی این بازار کارند. این در حالی است که هشدارهای جدی درباره توقف این روند تا سال ۲۰۳۰ به دلیل چالش‌های محدودیت شبکه  و منفی شدن قیمت برق در صورت عدم ارتقای مهارت‌ها وجود دارد.

واقعیت آماری ایران: تمرکز پروژه‌ای با نبود زنجیره پایدار

در سمت دیگر، ایران با عبور ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر از مرز ۶,۰۰۰ مگاوات که طبق گزارش‌های رسمی خبرگزاری ایسنا بخش اعظم آن به نیروگاه‌های فتوولتائیک اختصاص دارد، پتانسیل نیروی انسانی قابل‌توجهی را پدید آورده است.

محاسبات فنی دفتر برنامه و بودجه سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق ساتبا ، ضریب اشتغال را بین ۱۰.۸ تا ۱۵ نفر به ازای هر مگاوات به صورت مستقیم و غیرمستقیم تخمین می‌زند.

بر این مبنا، برآورد کلی اشتغال فعلی کشور در این حوزه رقمی معادل ۶۰ تا ۹۰ هزار نفر است. ساختار این مشاغل در ایران به چهار لایه مهندسی و طراحی، ساخت و راه‌اندازی، بهره‌برداری و نگهداری و تأمین و بومی‌سازی سازه‌ها تقسیم می‌شود.

با این وجود، به دلیل وابسته بودن بیش از ۸۰ درصد مشاغل به فاز کوتاه‌مدت ساخت، نوسانات اجرای پروژه‌ها ضربات مستقیمی به پایداری این نیروی کار وارد می‌کند.

موانع شکوفایی و شکاف ساختاری میان دو الگو

تفاوت بنیادین اشتغال خورشیدی ایران و اروپا در پایداری و عمق زنجیره ارزش نهفته است. در اروپا، پیوستگی نصب سالانه در مقیاس چند ده‌گیگاواتی مانع از ریزش نیروی کار اجرایی می‌شود، اما در ایران پروژه‌ها به‌صورت موجی و نامنظم کلید می‌خورند که به بیکاری فصلی نیروهای نصاب می‌انجامد.

مانع دوم، غفلت سیستماتیک از بازار کار ذخیره‌سازی باتری است. در حالی که اروپا ذخیره‌سازی را به عنوان اهرم انعطاف‌پذیری شبکه تجاری‌سازی کرده و مشاغل تخصصی متعددی پیرامون آن شکل داده، در ایران نبود رژیم تعرفه‌ای مشخص و عدم تعریف خدمات جانبی ذخیره‌سازی، مانع از شکل‌گیری اشتغال در این زیربخش حیاتی شده است.

علاوه بر این، آمار منتشر شده از سوی ساتبا نشان می‌دهند که چالش‌های تأمین مالی، ریسک نوسانات ارزی برای واردات اینورتر و سلول، و مطالبات معوق سرمایه‌گذاران از وزارت نیرو، ریسک استخدام نیروی انسانی بلندمدت در شرکت‌های پیمانکار را به شدت بالا برده است.

پتانسیل‌سنجی و الزامات تحقق اشتغال خورشیدی در ایران

در صورتی که هدف‌گذاری‌های توسعه تجدیدپذیرها در ایران به نرخ نصب سالانه ۲ تا ۵ گیگاوات برسد، مدل‌سازی‌های اشتغال نشان می‌دهد که بازار پتانسیل جذب سالانه ۲۱ تا ۷۵ هزار نیروی کار جدید را خواهد داشت.

تحقق این پتانسیل نیازمند اجرای چند سیاست تحولی است: نخست، راه‌اندازی دوره‌های ملی مهارت‌آموزی و اعطای گواهینامه‌های صلاحیت حرفه‌ای در حوزه نصب اصولی، سیستم‌های حفاظتی و عملیات O&M در مناطق غبارخیز و کویری کشور تا بهره‌وری مزارع خورشیدی افزایش یابد.

دوم، تنوع‌بخشی به اشتغال از طریق تعریف فوری چارچوب‌های درآمدی برای سیستم‌های ذخیره‌سازی باتری در صنایع و مزارع خورشیدی بزرگ‌مقیاس، که می‌تواند دست‌کم ۵ تا ۱۰ هزار شغل جدید در زمینه ادغام و نگهداری باتری ایجاد کند.

در نهایت، متمرکز کردن حمایت‌های تولیدی بر زنجیره‌های در دسترس نظیر کابل‌های خورشیدی، تابلوهای برق، اینورترهای رده متوسط و بناهای استاندارد، اشتغال صنعتی پایدارتری را نسبت به سرمایه‌گذاری‌های سنگین و پرریسک بر روی ساخت سلول فتوولتائیک رقم خواهد زد.