۱۵ آبان ۱۴۰۵
۱۵ آبان ۱۴۰۵ 
با آغاز عرضه بنزین سوپر ۱۰۳ تا ۱۱۰ هزار تومانی و امکان خرید مستقیم جایگاه‌داران از پالایشگاه‌ها، معادله تازه‌ای در بازار سوخت شکل گرفته است. اما هنوز مشخص نیست چه سهمی از قیمت نهایی نصیب پالایشگاه‌ها و جایگاه‌داران می‌شود و چه میزان صرف هزینه‌های حمل و توزیع خواهد شد.
به گزارش تجارت آسان، با آغاز عرضه بنزین سوپر تولید داخل به قیمت ۱۰۳ تا ۱۱۰ هزار تومان، بازار تازه‌ای در صنعت پالایش و توزیع سوخت شکل گرفته است. بر اساس اعلام شرکت ملی پخش، در سازوکار جدید عرضه بنزین سوپر، جایگاه‌داران امکان خرید مستقیم از پالایشگاه را دارند و هزینه حمل فرآورده نیز بر عهده آنهاست و قیمت فروش نیز متناسب با نرخ فوب خلیج فارس تغییر می‌کند اما هنوز جزئیات قیمت خرید از پالایشگاه و حاشیه سود جایگاه‌ها منتشر نشده است. ولی پرسش اصلی این است که از مبلغ پرداختی مصرف‌کننده، چه سهمی نصیب پالایشگاه می‌شود، چه میزان صرف حمل و توزیع خواهد شد و حاشیه سود واقعی جایگاه‌داران چقدر است؟
بازگشت بنزین سوپر به جایگاه‌های کشور، علاوه بر پاسخگویی به تقاضای بخشی از دارندگان خودروهای وارداتی، می‌تواند مناسبات اقتصادی تازه‌ای در زنجیره تأمین فرآورده‌های نفتی ایجاد کند. حمید حبیبی، مدیر بازرگانی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران، اعلام کرده است که بنزین سوپر تولید داخل در آبان‌ماه با قیمت ۱۰۳ تا ۱۱۰ هزار تومان عرضه می‌شود. به گفته او، قیمت این فرآورده ماهانه بر اساس نرخ فوب خلیج فارس تغییر خواهد کرد و اختلاف قیمت در شهرهای مختلف عمدتاً به هزینه حمل و فاصله از پالایشگاه مربوط است.
تفاوت مهم این شیوه عرضه با نظام متعارف توزیع بنزین یارانه‌ای، امکان خرید مستقیم جایگاه‌داران از پالایشگاه است. در این سازوکار، جایگاه‌دار مسئولیت تأمین نفتکش و انتقال فرآورده را بر عهده دارد؛ بنابراین بخشی از هزینه‌هایی که پیش‌تر در شبکه توزیع متمرکز بود، اکنون در محاسبات اقتصادی جایگاه ظاهر می‌شود.
اختلاف قیمت اعلام‌شده بنزین سوپر در آبان‌ماه، حداکثر هفت هزار تومان به ازای هر لیتر است. برای یک محموله ۳۰ هزار لیتری، این اختلاف معادل ۲۱۰ میلیون تومان خواهد بود؛ البته این رقم صرفاً تفاوت درآمد فروش در دو سطح قیمتی است و نباید آن را سود جایگاه‌دار تلقی کرد.
برای محاسبه سود واقعی، باید قیمت خرید از پالایشگاه، کرایه حمل، هزینه تخلیه و نگهداری، افت احتمالی فرآورده، هزینه‌های عملیاتی جایگاه و مالیات‌های قابل اعمال مشخص باشد. نکته قابل توجه اینکه مدیرعامل شرکت ملی پخش در سوم آبان اعلام کرده دولت نیز بخشی از هزینه عرضه بنزین سوپر را تقبل کرده است. با این حال، جزئیات این حمایت و سهم دقیق آن در قیمت نهایی روشن نشده است. اما نکته اینجاست که بازهم قرار است دولت به بنزین سوپر یارانه بپردازد.
در سمت تولید، پالایشگاه‌های ستاره خلیج فارس و شازند اراک به‌عنوان تأمین‌کنندگان بنزین سوپر معرفی شده‌اند. ظرفیت اعلامی تولید این فرآورده در دو پالایشگاه به ترتیب حدود دو میلیون و یک میلیون لیتر در روز است.
اما باید در نظر داشت که ظرفیت تولید را نمی‌توان معادل فروش قطعی دانست. همچنین قیمت ۱۱۰ هزار تومانی جایگاه الزاماً به معنای دریافت همین مبلغ توسط پالایشگاه نیست. میزان منفعت پالایشگاه‌ها به نرخ فروش درِ پالایشگاه، هزینه ارتقای کیفیت بنزین، ترکیب تولید و فرصت فروش سایر فرآورده‌ها بستگی دارد. چنانچه حاشیه سود بنزین سوپر از محصولات جایگزین بیشتر باشد، افزایش تولید آن می‌تواند به بهبود درآمد عملیاتی پالایشگاه‌ها کمک کند.
در سازوکار جدید، حذف واسطه‌ها می‌تواند هزینه مبادله را کاهش دهد، اما تضمینی برای کاهش قیمت نهایی نیست؛ زیرا هزینه حمل و ریسک تغییر قیمت همچنان وجود دارد. از سوی دیگر، تعیین ماهانه قیمت بر مبنای فوب خلیج فارس، بدون انتشار جزئیات نرخ تسعیر ارز و فرمول محاسبه، امکان ارزیابی دقیق قیمت فروش را محدود می‌کند.
بنابراین مهم‌ترین مسئله اقتصادی بازار جدید بنزین سوپر، صرفاً قیمت ۱۱۰ هزار تومانی آن نیست بلکه شفاف شدن سهم پالایشگاه، جایگاه‌دار و هزینه‌های توزیع از این قیمت است. انتشار این اطلاعات می‌تواند مشخص کند آیا بازار تازه بنزین سوپر به افزایش بهره‌وری زنجیره تأمین منجر می‌شود یا تنها ساختار تقسیم درآمد میان فعالان صنعت سوخت را تغییر می‌دهد.
