به گزارش تجارت آسان، با نزدیک شدن به فصل سرما، سیاست دولت در بازار گاز وارد مرحله تازه‌ای شده است. اظهارات معاون اول رئیس‌جمهور درباره ضرورت اصلاح قیمت برای مشترکان پرمصرف، در کنار نهایی شدن بسته اصلاحات گازی، از احتمال تغییر جدی در نظام تعرفه‌گذاری حکایت دارد؛ تغییری که هدف آن مهار مصرف و حفظ گازرسانی به صنایع است، اما پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن به نحوه اجرا بستگی خواهد داشت.

چرا دولت به سراغ قیمت گاز رفته است؟

مسئله اصلی، شکاف میان عرضه و تقاضای گاز در فصل زمستان است. با کاهش دما و افزایش مصرف خانگی، سهم بیشتری از گاز تولیدی کشور به بخش گرمایش اختصاص می‌یابد و تأمین سوخت نیروگاه‌ها و صنایع با محدودیت مواجه می‌شود.

عارف در توضیح شرایط موجود، به آسیب واردشده به زیرساخت‌های تولید گاز اشاره کرده است. همچنین رئیس سازمان برنامه و بودجه، صرفه‌جویی ۱۰ تا ۱۵ درصدی در مصرف را برای حفظ پایداری شبکه ضروری دانسته است.

از نگاه اقتصادی، افزایش تعرفه مشترکان پرمصرف می‌تواند ابزاری برای کاهش تقاضا باشد. بااین‌حال، اثربخشی آن به میزان افزایش قیمت و حساسیت خانوارها نسبت به هزینه گاز بستگی دارد. اگر افزایش تعرفه محدود باشد، ممکن است مصرف گروه‌های پردرآمد تغییر چندانی نکند.

قبض گاز چه کسانی سنگین‌تر می‌شود؟

اظهارات اخیر عارف در ادامه مواضع قبلی اوست. معاون اول رئیس‌جمهور پنجم مهرماه احتمال محاسبه انرژی خانوارهای پرمصرف دهک‌های بالا، به‌ویژه صاحبان ویلا و استخر، با قیمت تمام‌شده را مطرح کرده بود. این موضوع نشان می‌دهد که دولت احتمالاً به دنبال افزایش هدفمند تعرفه‌هاست، نه الزاماً گران کردن یکسان گاز برای تمام مشترکان.

اما یک مسئله مهم در این سیاست، تفاوت میان مصرف بالا و مصرف غیرمتعارف است. خانواری در منطقه سردسیر یا ساکن ساختمانی با تجهیزات گرمایشی فرسوده، ممکن است بدون برخورداری از رفاه بالا، مصرف قابل‌توجهی داشته باشد. بنابراین، طراحی تعرفه‌ها بدون توجه به اقلیم، کیفیت ساختمان و شرایط خانوار می‌تواند به افزایش نابرابری منجر شود.

پیامدهای اقتصادی، از هزینه خانوار تا تولید صنعتی

اصلاح قیمت گاز می‌تواند دو اثر متفاوت بر اقتصاد داشته باشد. از یک‌سو، کاهش مصرف غیرضروری خانوارها، گاز بیشتری برای نیروگاه‌ها و صنایع آزاد می‌کند و احتمال محدودیت تولید در زمستان را کاهش می‌دهد. از سوی دیگر، افزایش هزینه انرژی ممکن است بر بودجه خانوارها فشار وارد کند و در صورت گسترش دامنه اصلاحات به بخش‌های تولیدی، هزینه تمام‌شده کالاها را افزایش دهد.

دولت اعلام کرده که منابع حاصل از اصلاحات ساختاری باید صرف حمایت معیشتی و کالابرگ شود. بااین‌حال، میزان اثرگذاری این سیاست به شفافیت منابع، نحوه بازتوزیع درآمد و حمایت مؤثر از خانوارهای آسیب‌پذیر وابسته است.

زمستان ۱۴۰۵شروع سیاست جدید گازی دولت

مجموع مواضع دولت نشان می‌دهد که اصلاح تعرفه گاز پرمصرف‌ها به یکی از گزینه‌های جدی مدیریت ناترازی تبدیل شده است. بااین‌حال، هنوز جزئیات نرخ‌های جدید، مرز مصرف متعارف و زمان اجرای بسته اصلاحات اعلام نشده است.

نکته اساسی این است که افزایش قیمت، به‌تنهایی نمی‌تواند مشکلات ساختاری بازار گاز را برطرف کند. اصلاح تجهیزات گرمایشی، کاهش اتلاف انرژی ساختمان‌ها، افزایش بهره‌وری و توسعه ظرفیت تولید نیز باید هم‌زمان دنبال شود.

در نهایت، موفقیت سیاست جدید زمانی قابل ارزیابی خواهد بود که افزایش هزینه مشترکان پرمصرف به کاهش واقعی مصرف، حفظ گاز صنایع و جلوگیری از فشار مضاعف بر خانوارهای کم‌درآمد منجر شود.