به گزارش تجارت آسان؛ بازار بنزین سوپر ایران وارد مرحله تازه‌ای شده است؛ پس از عرضه محموله‌های وارداتی در بورس انرژی، اکنون بنزین سوپر تولید داخل نیز با قیمت اعلامی ۱۰۳ هزار تومان برای هر لیتر در مسیر عرضه مستقیم به جایگاه‌ها قرار گرفته است. اما نکته مهم‌تر از قیمت این فرآورده، اعلام مشارکت دولت در تأمین بخشی از هزینه عرضه آن است، موضوعی که پرسش تازه‌ای درباره مرز میان قیمت‌گذاری آزاد، حمایت دولتی و رقابت تولیدکنندگان داخلی با واردکنندگان ایجاد می‌کند.

ورود تولید داخل به بازار بنزین سوپر

کرامت ویس‌کرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران، سوم آبان اعلام کرد برای عرضه مستقیم بنزین سوپر تولید پالایشگاه ستاره خلیج فارس با ۵۰ جایگاه سوخت قرارداد منعقد شده است. به گفته وی، قیمت این فرآورده در جایگاه ۱۰۳ هزار تومان برای هر لیتر خواهد بود و دولت نیز بخشی از هزینه عرضه را بر عهده گرفته است.

این تحول در ادامه عرضه بنزین سوپر وارداتی رخ می‌دهد بازاری که در معاملات هفتم مهر بورس انرژی، قیمت هر لیتر آن به ۱۱۱ هزار تومان رسید. البته مقایسه مستقیم این دو نرخ گمراه‌کننده است زیرا رقم ۱۱۱ هزار تومان مربوط به معامله محموله وارداتی در بورس و نرخ ۱۰۳ هزار تومان، قیمت اعلامی فروش بنزین تولید داخل در جایگاه است.

یارانه پنهان در بازار آزاد؟

مهم‌ترین ابهام سیاست جدید، ماهیت حمایت دولت از عرضه بنزین سوپر داخلی است. اگر بخشی از هزینه حمل، توزیع یا سایر خدمات از منابع عمومی پرداخت شود، قیمت نهایی جایگاه الزاماً بازتاب‌دهنده تمام هزینه اقتصادی تأمین این فرآورده نخواهد بود.

در چنین شرایطی، این پرسش مطرح می‌شود که آیا بنزین سوپر داخلی با مزیت واقعی هزینه تولید وارد رقابت می‌شود یا حمایت دولت در شکل‌گیری قیمت نهایی آن نقش دارد؟

پاسخ به این پرسش برای ارزیابی سودآوری پالایشگاه ستاره خلیج فارس نیز اهمیت دارد. قیمت فروش در جایگاه به‌تنهایی نشان نمی‌دهد چه مبلغی نصیب پالایشگاه می‌شود و چه سهمی به هزینه‌های توزیع و سایر اجزای زنجیره اختصاص دارد.

رقابت بر سر بازار کوچک

بر اساس اظهارات مدیرعامل شرکت ملی پخش، در سال گذشته حدود شش میلیون لیتر بنزین سوپر وارد و توزیع شده است رقمی که در مقایسه با مصرف روزانه بنزین کشور بسیار محدود است. بنابراین ورود تولید داخل، بیش از آنکه در کوتاه‌مدت راهکاری تعیین‌کننده برای رفع ناترازی بنزین باشد، می‌تواند ساختار تأمین بازار سوخت سوپر را تغییر دهد.

اگر تولید داخلی استمرار یابد، واردکنندگان برای حفظ سهم بازار باید در قیمت، کیفیت و دسترسی با عرضه‌کنندگان داخلی رقابت کنند. به هر حال، شکل‌گیری رقابت واقعی مستلزم شفافیت هزینه‌ها و یکسان‌بودن قواعد فعالیت است.

اولویت عرضه در استان‌های محدودشده

نکته قابل‌توجه دیگر، اعلام اولویت عرضه بنزین سوپر در استان‌هایی است که استفاده از کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها محدود شده است. این هم‌زمانی، پرسش تازه‌ای درباره سیاست توزیع سوخت ایجاد می‌کند: آیا توسعه دسترسی به بنزین سوپر بخشی از برنامه مدیریت مصرف در این استان‌هاست یا صرفاً به دلیل آماده‌بودن زیرساخت‌های توزیع انجام می‌شود؟ البته بنزین سوپر ۱۰۳ هزار تومانی، به دلیل تفاوت چشمگیر قیمت، جایگزین اقتصادی بنزین معمولی برای عموم مصرف‌کنندگان محسوب نمی‌شود.

آزمون واقعی بازار تازه

موفقیت عرضه بنزین سوپر داخلی را نمی‌توان صرفاً با تعداد جایگاه‌های طرف قرارداد یا قیمت اعلامی سنجید. حجم فروش واقعی، استمرار تأمین، کیفیت فرآورده و میزان حمایت مالی دولت شاخص‌های مهم‌تری هستند. در نهایت، پرسش اصلی این است که آیا ایران در حال ایجاد بازاری رقابتی برای بنزین سوپر است یا بازاری با قیمت ظاهراً آزاد که همچنان بخشی از هزینه‌های آن به دولت وابسته خواهد ماند؟