۱۵ آبان ۱۴۰۵
۱۵ آبان ۱۴۰۵ 
شوتی‌ها سال‌ها کالا جابه‌جا کرده‌اند، اما نگرانی امروز دیگر فقط قاچاق نیست. شبکه‌ای گسترده، ماهر، جسور و آشنا با مسیرهای خارج از نظارت شکل گرفته که بالقوه می‌تواند هر محموله‌ای را جابه‌جا کند، از کالای قاچاق کالا و انسان گرفته تا تجهیزات ارتباطی غیرمجاز مانند استارلینک. در نتیجه نقش شوتی ها را در ایجاد نا امنی چه اقتصادی و چه ملی نباید نادیده گرفت.
به گزارش تجارت آسان؛ وقتی از «شوتی‌ها» حرف می‌زنیم، نخستین چیزی که به ذهن می‌رسد قاچاق کالاست، خودروهایی که با سرعت بالا در جاده‌ها حرکت می‌کنند و کالا را خارج از شبکه رسمی توزیع از نقطه‌ای به نقطه دیگر می‌رسانند. اما مسئله امروز شاید بسیار فراتر از چند خودرو، چند محموله و حتی زیان اقتصادی ناشی از قاچاق باشد.
آنچه در حال شکل‌گیری است، شبکه‌ای از نیروهای جوان، ریسک‌پذیر و ماهر است که به مرور زمان جاده‌ها، مسیرهای فرعی، نقاط کم‌نظارت و شیوه‌های عبور از کنترل‌ها را بهتر می‌شناسند. تداوم چنین روندی می‌تواند یک فعالیت غیرقانونی اقتصادی را به یک زیرساخت غیررسمی حمل‌ونقل خطرناک مخل امنیت ملی تبدیل کند؛ زیرساختی که ظرفیت استفاده در حوزه‌هایی بسیار فراتر از قاچاق کالا را دارد.
وقتی تخلف به مهارت تبدیل می‌شود
یکی از مهم‌ترین ابعاد مسئله شوتی‌ها، نیروی انسانی درگیر در این پدیده است. بخشی از جوانانی که وارد این فعالیت می‌شوند، به‌تدریج مهارت‌هایی به دست می‌آورند که اتفاقاً در یک اقتصاد سالم می‌توانست در بخش‌های مولد مورد استفاده قرار گیرد؛ رانندگی حرفه‌ای، شناخت جغرافیای مسیرها، توان فعالیت شبکه‌ای و پذیرش ریسک.
اما وقتی همین مهارت‌ها در یک فعالیت غیرقانونی انباشته می‌شود، نتیجه متفاوت است. فرد به مرور با دور زدن قانون آشناتر می‌شود، قدرت ریسک او افزایش می‌یابد و ارتباطات گسترده‌تری در شبکه غیررسمی پیدا می‌کند.
بنابراین خسارت شوتی‌ها فقط ارزش کالای قاچاق‌شده نیست. مسئله مهم‌تر، شکل‌گیری یک شبکه انسانی و لجستیکی خارج از سازوکار رسمی کشور است.
مسئله‌ای که فقط اقتصادی نیست
قاچاق بدون تردید به اقتصاد رسمی آسیب می‌زند؛ اما محدودکردن بحث شوتی‌ها به اقتصاد، بخش مهمی از صورت مسئله را پنهان می‌کند.
شبکه‌ای که قادر است کالا را خارج از مسیرهای رسمی و نظارتی در نقاط مختلف کشور جابه‌جا کند، بالقوه می‌تواند برای انتقال هر نوع محموله دیگری نیز مورد استفاده قرار گیرد. از همین‌جا مسئله از یک تخلف اقتصادی به موضوعی اجتماعی و حتی امنیتی تبدیل می‌شود.
در سال‌های گذشته نیز خبرهایی درباره استفاده از مسیرهای قاچاق برای جابه‌جایی اتباع یا تجهیزات غیرمجاز منتشر شده است. همچنین در جنگ گذشنه نیز ادعاهایی از ورود غیرمجاز برخی اتباع خارجی توسط شوتی ها و مداخله آن ها برای برهم زدن نظم و امنیت عمومی مطرح شد که درجه حساسیت موضوع رسیدگی به پرونده شوتی ها را پررنگ تر از قبل می کند.
سیل ورود استارلینک توسط شوتی ها
اکنون یک متغیر تازه نیز به این معادله اضافه شده است: تجهیزات ارتباط ماهواره‌ای مانند استارلینک. اگر تقاضا برای ورود و توزیع غیرقانونی چنین تجهیزاتی افزایش پیدا کند، پرسش مهم این است که چه شبکه‌ای توان رساندن آنها از مبادی ورودی به نقاط مختلف کشور را خواهد داشت؟
طبیعی است شبکه‌هایی که سال‌ها تجربه جابه‌جایی کالای قاچاق دارند، یکی از ظرفیت‌های بالقوه برای چنین کاری باشند. به همین دلیل، موضوع شوتی‌ها دیگر صرفاً مسئله چند خودروی پرسرعت در جاده نیست؛ بحث بر سر شبکه‌ای است که می‌تواند کالا و تجهیزات را خارج از زنجیره رسمی توزیع کند.
سؤال اصلی؛ نظارت کجاست؟
مشاهده تعداد بالای خودروهای موسوم به شوتی در برخی جاده‌ها یک سؤال ساده ایجاد می‌کند: چگونه فعالیتی که تا این اندازه آشکار است، می‌تواند برای مدت طولانی ادامه پیدا کند؟
روایت‌هایی حتی از عبور روزانه هزاران خودروی شوتی از برخی مسیرها مطرح شده است؛ آماری که برای اتکا نیازمند تأیید رسمی است، اما مشاهدات میدانی از برخی محورهای کشور نیز نشان می‌دهد این پدیده دیگر محدود و استثنایی نیست.
اگر در یک مسیر پرتردد بتوان طی مدت کوتاهی چندین خودروی شوتی مشاهده کرد، دیگر نمی‌توان مسئله را صرفاً به تخلف چند راننده تقلیل داد. باید پرسید شبکه پشت این خودروها چگونه کار می‌کند؟ مبدأ و مقصد محموله‌ها کجاست؟ چه کسانی از این زنجیره منتفع می‌شوند و چرا برخوردهای موجود نتوانسته‌اند آن را متوقف کنند؟
شوتی‌ها را پیش از آنکه دیر شود، جدی بگیریم
مسئله اصلی این نیست که هر راننده شوتی الزاماً بخشی از یک شبکه امنیتی یا سیاسی است؛ مسئله این است که کشور در حال تحمل رشد شبکه‌ای غیررسمی از حمل‌ونقل است که هرچه بزرگ‌تر شود، امکان استفاده از آن برای فعالیت‌های پرخطرتر و مخل امنیت نیز افزایش پیدا می‌کند.
امروز ممکن است محموله، کالای قاچاق باشد؛ فردا می‌تواند تجهیزات ارتباطی غیرمجاز یا هر کالای حساس دیگری باشد.
مقابله با این پدیده نیز تنها با متوقف‌کردن چند خودرو در جاده ممکن نیست. تا زمانی که اقتصاد قاچاق سودآور باشد، مسیرهای آن فعال می‌ماند و راننده‌ای که حذف شود، فرد دیگری جای او را می‌گیرد.
مسئله شوتی‌ها بنابراین همزمان یک مسئله اقتصادی، اجتماعی و انتظامی است. آنچه باید جدی گرفته شود، نه فقط خودروهایی است که با سرعت از کنار ما عبور می‌کنند، بلکه شبکه‌ای است که پشت آنها شکل گرفته و هر روز تجربه، مهارت و گستره بیشتری پیدا می‌کند.
